De geschiedenis van de kaars: van dierlijk vet tot plantaardige was

Blog · Kaarsen weetjes

Door Irina · Hot Mess Candle, Den Helder

Even terugspoelen, een paar duizend jaar. Een tijd zonder schakelaars, stopcontacten en energierekening. Vuur was alles: warmte, bescherming en, nou ja, licht.

Het is een verhaal over vernuft, stank, walvissen en uiteindelijk iets veel schoners. Hier de korte, onverbloemde versie.

Hoe begon het met kaarsen?

De allereerste "kaarsen" waren eigenlijk geen kaarsen. De oude Egyptenaren doopten rond 3000 voor Christus biezen in gesmolten dierlijk vet, in feite de eerste fakkel ter wereld. De Romeinen gingen een stap verder: zij rolden papyrus en doopten die in talg (dierlijk vet), en zo ontstonden de eerste echte kaarsen met een lont.

Romantisch? Niet echt. Revolutionair? Absoluut.

Wat gebeurde er in de middeleeuwen?

In de middeleeuwen werd de kaars het belangrijkste licht van Europa. Steden kregen kaarsenmakersgilden: hele beroepsgroepen die zich bezighielden met was en lont.

Alleen: het meeste bleef talg. Een middeleeuws diner gloeide dus onder een zacht, flakkerend licht dat ook een beetje naar gebraden vlees rook. Betere kaarsen waren schaars en duur, bewaard voor kerken en de rijken. De rest van de bevolking hoestte zich door rokerige avonden heen.

Van walvisolie naar paraffine: wat veranderde er?

In de achttiende en negentiende eeuw werd er geïnnoveerd, maar niet bepaald duurzaam. Eerst kwam spermaceti, een was uit het hoofd van potvissen. Die brandde schoon en helder, maar de prijs voor de natuur was tragisch.

Daarna kwam paraffine, een bijproduct van de aardolieraffinage. Goedkoop, overal verkrijgbaar en makkelijk in massa te maken. Kaarsen waren opeens geen luxe meer, maar gewoon een huishoudproduct. Paraffine zit nog altijd in veel kaarsen, maar het komt van aardolie, een grondstof die niet hernieuwbaar is.

Waarom stappen kaarsenmakers over op plantaardige was?

Op een gegeven moment vroegen we ons collectief af of onze huizen verlichten met aardolie wel zo slim was. Uit die mini-crisis kwam iets beters: plantaardige was. Die komt uit hernieuwbare gewassen en laat zich goed verwerken tot kaarsen die gelijkmatig branden.

Twee soorten daarvan gebruik ik zelf: raapzaadwas en een mix van kokos en abrikoos. Meer daarover lees je in Wat zit er in mijn kaarswas?

Welke was gebruikt Hot Mess Candle?

Ik zie mezelf een beetje als een moderne alchemist (mijn favoriete boek ooit is De Alchemist van Coelho), die plantaardige was verandert in momenten van rust, chaos, romantiek en rebellie. Mijn kaarsen zijn:

• Veganistisch en palmvrij: gemaakt van plantaardige was, zonder dierlijke vetten
• Gegoten van raapzaadwas (beeldhouwwerkjes, seizoenskaarsen, waxmelts) of kokos-abrikoos-was (cocktailkaarsen en kaarsen in glas, pot of Jesmonite)
• Met de hand gemaakt in kleine batches in Den Helder
• Een beetje hot, een beetje messy, net als het leven zelf

Van opvallende statement-stukken tot gezellige kaarsen in glas: elke kaars draagt hetzelfde stukje menselijke fascinatie voor licht.

Wat doen we nu met kaarsen?

Vroeger stuurden kaarsen schepen aan, verlichtten ze altaren en hielden ze wolven op afstand. Tegenwoordig begeleiden ze meditaties, verlichten ze een bad en houden ze existentiële somberheid even op afstand.

Kaarsen zijn met ons meegegroeid, en ze veranderen nog steeds: schoner, slimmer en een stuk mooier. Dus als je de volgende keer je kaars aansteekt: je houdt een paar duizend jaar menselijk vernuft in je hand, zonder walvisolie, roet en middeleeuwse rook. Het enige wat ons nog zorgen baart is hoe je kaarsvet verwijdert.

Nog vragen over de geschiedenis van de kaars?